De Tweede Kamer der Staten-Generaal

Het Nederlandse politieke systeem is vrij ingenieus, en is opgedeeld in meerdere lagen van bestuur. Het hoogste niveau van het bestuur is de Staten-Generaal. De Staten-Generaal bestaat uit 2 Kamers, de 1e Kamer en de 2e Kamer. Op deze pagina zullen we het vooral hebben over de 2e Kamer. In deze Kamer vindt sinds 1814 de volksvertegenwoordiging van Nederland plaats. Wat dit precies inhoudt, kun je hier allemaal vinden.

Functies en taken 2e Kamer

De 1e en de 2e Kamer hebben in Nederland heel veel met elkaar te maken, maar beschikken elk over andere functies. De 2e Kamer heeft veel meer macht dan de 1e Kamer. Als je kijkt naar de hoofdfuncties en taken van de 2e Kamer, welke in de Grondwet zijn vastgelegd, komt het neer op 3 dingen.

● Controle op het beleid van de regering
● (Mede)wetgeving
● Het vertegenwoordigen van de bevolking

Om deze taken, en vooral de eerste, te kunnen uitleggen, zullen we een stapje terug moeten doen. Zo kunnen we namelijk vertellen hoe de regering precies gevormd wordt, en wat deze doet.

De regering van Nederland bestaat uit de Koning en alle ministers. Alle ministers en staatssecretarissen vormen samen het kabinet. Na elke verkiezingen krijgt de grootste partij van Nederland de taak om een kabinet te formeren. Dit kabinet moet (in principe) de meerderheid in de 2e kamer vormen. Vaak komen hierdoor samenwerkingen van 2 of meer partijen tot stand. De toevoeging ‘in principe’ is gemaakt omdat het in theorie ook mogelijk is om een kabinet te vormen zonder meerderheid. Er kan dan een soort gedoogconstructie ontstaan.

Als er een kabinet is gevormd, stellen de regeringspartijen een aantal ministers een staatssecretarissen aan. Dit gebeurt meestal proportioneel, vergeleken met het aantal zetels waarover een partij beschikt. Het is de taak van de ministers en staatssecretarissen om het beleid dat in het regeerakkoord is afgesproken uit te voeren. Als het goed is, is er voor elk afgesproken punt een meerderheid te vinden in de kamer, en dus in heel Nederland.

De 2e Kamer moet het beleid van de regering dus controleren. Ook kunnen de leden van de 2e kamer wetsvoorstellen doen. Dit is de wetgevende taak van de 2e Kamer der Staten-Generaal. Over elk wetsvoorstel wordt gestemd. Behaalt het voorstel een meerderheid, dan kan het door naar de 1e Kamer. Elk voorstel moet door beide Kamers goedgekeurd worden.

Verkiezingen en partijen

De 150 zetels van de 2e Kamer worden elke 4 jaar verdeeld op basis van verkiezingen. Elke Nederlandse burger van 18 jaar of ouder mag stemmen. Als partij kan je je verkiesbaar stellen. Wel moet je over een aantal toelatingseisen voldoen. Deze komen vaak neer op het hebben van genoeg leden in bepaalde kiesdistricten. Ook moet er een borgsom worden afgelegd, deze krijgt de partij terug als er 75% van het aantal stemmen gehaald is, dat nodig is voor het behalen van een enkele zetel.

Je kunt je als persoon individueel verkiesbaar stellen, maar meestal doe je dit via een politieke partij. Een politieke partij levert voor elke verkiezing een kandidatenlijst in bij de kiesraad. Als je gaat stemmen, stem je op een partij. Wel kun je een voorkeursstem aangeven, voor een bepaald persoon. Als het totaalaantal stemmen geteld is, wordt er bepaald hoeveel stemmen er nodig zijn voor een zetel. Zo wordt duidelijk hoeveel zetels elke partij heeft gehaald. Omdat de namen op de kandidatenlijst genummerd zijn, ontvangen bijvoorbeeld alleen de eerste 20 personen van een partij die 20 zetels gehaald heeft, een plek in de kamer.

De zetels worden dus compleet evenredig verdeeld in de 2e Kamer. Landen als Groot-Brittannië en de VS werken met een kiesdistrictenstelsel. Hier kan het voorkomen dat een partij met minder stemmen meer zetels haalt. In Nederland is dat dus niet mogelijk. Het percentage van het behaalde aantal stemmen is direct proportioneel met het aantal zetels in de 2e Kamer. Jaren geleden vonden de mensen die verantwoordelijk waren voor het maken van de grondwet dit het meest eerlijke systeem, en dit systeem wordt nog steeds gehandhaafd.

In principe worden er 2e Kamerverkiezingen gehouden om de 4 jaar. Toch kan het zo zijn dat er eerder verkiezingen worden uitgeschreven. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer een kabinet valt. Een kabinet kan alleen blijven voortbestaan als het de steun geniet van de 2e Kamer. Als een motie van wantrouwen een meerderheid behaalt, valt het kabinet en moet er worden gestemd.

Huidige status van de 2e Kamer

Na de verkiezingen van maart 2017 was er een recordaantal partijen verkozen in de 2e kamer. 13 partijen behaalden tenminste 1 zetel. Dit zijn de partijen, samen met het aantal behaalde zetels, die in 2017 de Kamer haalden.

● VVD – 33
PVV – 20
● CDA – 19
● D66 – 19
● GroenLinks – 14
● SP – 14
● PvdA – 9
● ChristenUnie – 5
● Partij voor de Dieren – 5
● 50Plus – 4
● Staatkundig Gereformeerde Partij – 3
● DENK – 3
● Forum voor Democratie – 2

Aangezien bijna alle partijen de PVV van Geert Wilders in de aanloop naar de verkiezingen had uitgesloten voor een mogelijk kabinet, wordt het erg lastig om een kabinet te vormen dat zou beschikken over een meerderheid in de kamer. Zeker aangezien sommige combinaties onmogelijk bleken te zijn. In de eerste ronde werd er onderhandeld tussen VVD, CDA, D66 (de drie partijen die tijdens dit formatieproces samen het motorblok werden genoemd) en GroenLinks. Al snel bleek echter dat dit geen werkbare situatie was, en de onderhandelingen staakten.

Het motorblok beschikt samen over 71 zetels, 5 te weinig dus, voor een meerderheid. De PvdA en de SP wilden niet meedoen aan de onderhandelingen, de PVV kon niet, dus bleven alleen ChristenUnie en de Partij voor de Dieren over. De Partij voor de Dieren had ook geen interesse in samenwerking met de VVD, dus lag alles in handen van Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. Na lang onderhandelen bleek dit de beste optie, en rond de zomer van 2017 lijkt alles erop te wijzen dat deze 4 partijen samen een kabinet gaan vormen.